Keuze baksteen

Omdat we al snel ons oog hadden laten vallen op een bepaalde baksteen, dachten dat de keuze snel gemaakt zou zijn. Toch werd dit een proces van lange adem en duurde het nog lang eer we uiteindelijk de knoop hebben doorgehakt.
Hier volgt een verhaal over handvormen, strengpersen, waalformaten en bezande bakstenen…

86

Zoals alle deelgebieden van de bouw,  heeft ook alles rond bakstenen specifieke vaktermen die best eigen gemaakt worden.
Hierbij een poging om beknopt enkele zaken toe te lichten.

Formaat

Bij de formaten wordt niet enkel de afmeting van de steen genoemd, maar hebben de afmetingen ook specifieke namen: waalformaat, boerkens, module 65, module 50, … Elk formaat bepaalt in grote mate het uitzicht van een gevel.

Metselverband

Daarnaast is de manier van metselen ook verschillend (man ik leer hier bij). Dit noemt men het metselverband. Een erg volledige en uitgebreide pagina over metselverbanden vind je hier

Structuur

Bakstenen hebben ook een structuur. Ook die wordt met bepaalde termen omschreven. De vier meest bekende zijn:

– Handvorm: de authentieke baksteen die meer generfd is en een grillige vorm en oppervlak heeft
– Vormbak: rechthoekige baksteen met een egaal oppervlak
– Strengpers: strakke baksteen met vlakke zijden. Later bij het bakken eventueel voorzien van allerlei structuren.
– Wasserstrich: strakke baksteen met een ‘gestreken’ oppervlak die de steen een bepaalde glans geeft

Het verschil tussen handvorm en vormbak zit hem in het procedé om deze stenen te maken.

Bij handvorm wordt de klei manueel in houten mallen geduwd, afgestreken en omgedraaid op een stalen plaat. Om te voorkomen dat de klei gaat kleven bij het lossen van de “vormeling”, wordt in de mal wat zand of zaagsel gestrooid. Dit fabricageproces wordt nog alleen toegepast voor restauratiewerken.   -De vormbaksteen wordt machinaal in vormbakken geperst en afgestreken. Ook hier worden de mallen bestrooid met zand om de steen gemakkelijk los te krijgen. De vormbaksteen heeft dus altijd vijf bezande kanten en één afgestreken meer gladde kant. De steen is strak van vorm met een regelmatig oppervlak.

Bij strengpers komt de klei in/uit een strengpersmachine en wordt dus niet in afzonderlijke mallen gegoten. Een lange strook klei komt uit de pers en wordt op de dikte van de steen afgesneden. Met dit procedé kunnen zeer snel stenen worden geproduceerd .

De voeg

De voeg neemt bij traditioneel metselwerk 10 à 20 % van de geveloppervlakte in. Na wat opzoekwerk bleken ook hier verschillende stijlen in te bestaan: een terugliggende voeg, platvol gladde voeg, schaduwvoeg, verdiepte voeg en geborstelde of gekamde voeg.

Om de steen zelf meer tot zijn recht te laten komen, is enkele  jaren geleden het dunbedvoegen en het verlijmen populair geworden. Bij dunbed wordt gewerkt met een voeg van 6 à 8 mm, in tegenstelling tot traditioneel metselwerk waar met een voeg van 12 à 15 mm wordt gewerkt. Bij het verlijmen is er helemaal geen voeg. Steenfabriek Vandersanden heeft met de ‘Zero’ baksteen het traditioneel metselen en het verlijmd uitzicht gecombineerd.

Steenbakkerijen 

Aan steenbakkerijen is er in België geen gebrek. Hoe kan het ook anders in het land waar iedereen geboren wordt met een baksteen in de maag. Enkele van de bekendste bakkerijen in België: Wienerberger (intussen hebben zij DeSimpel, Koramic en Terca overgenomen), Nelissen, Vandersanden, Vande Moortel, DeSaegher, Ploegsteert, Floren.

De zoektocht

Het leger steenbakkerijen zorgt voor een enorm arsenaal aan bakstenen. Doe maar eens een poging om het aanbod van om het even welke steenbakkerij te overlopen en je weet dat het een alles behalve gemakkelijke opdracht is om hier uit te kiezen. In de fabriek of bij de verdelers staat meestal een vierkante meter van de afzonderlijke bakstenen tentoongesteld. Maar het uitzicht van een volledige gevel is totaal anders. Voeg daar nog een voeg aan toe (aha! grapje met taal!) en de gevel verandert opnieuw van uitzicht. Dit alles moet ook nog een beetje passen bij de kleur van de ramen en in ons geval, bij de vergrijsde houten gevelbekleding.

Je kan op basis van de bouwstijl al veel bakstenen schrappen (tenzij je heel gek wil doen). Een huis in pastorij-stijl heeft meestal geen zwarte voegloze gevelsteen en andersom zal een moderne, strakke woning niet snel in een oude beerse of papensteen gehuld worden. Toch zie je soms een genuanceerde steen die, traditioneel bij oudere woningen gebruikt, toegepast worden op moderne woningen…

Gezien onze vierkante doos, kijken we uit naar een meer moderne baksteen. Maar we hopen te vermijden dat je binnen 10/20 jaar kan zeggen “aha, een typisch huis dat rond de jaren 2010-2020 gebouwd werd”. Persoonlijk heb ik dat met de piramidewoningen van enkele jaren geleden (en tegenwoordig soms nog) en de resem zwarte gevels of wit geverfde villa’s.

Onze allereerste keuze viel op een “speciale” steen die we tijdens een fietstocht hadden gezien. Via de eigenaar van het huis kwamen we achter de naam van de baksteen “Oud Hollands wit” en DeSaegher had hem geleverd.
Na contact met de steenbakkerij bleek dit huis de enige referentie te zijn in Limburg. Bovendien bleken er in heel Vlaanderen maar twee huizen met deze baksteen te staan.

Om toch een klein idee van het uitzicht te krijgen, ging ik met Google Sketchup aan de slag. Op een ruw 3D ontwerp heb ik getracht de gevelsteen te projecteren…en plots leek het toch niet meer zo’n goede keuze. Vooral in combinatie met onze vergrijsde houten gevelbekleding. De steen is ook nogal grijs/beige waardoor de gevel misschien té eentonig wordt. Want juist omwille van onze vierkante doos willen we met de baksteen proberen wat contrast, diepte en expressie te creëren.

Dan maar op zoek naar bestaande voorbeelden van een geslaagde combinatie van een grotere oppervlakte vergrijsd hout en gevelsteen. En weer was het aanbod schaars. Er zijn voorbeelden in overvloed van gedeeltelijk houten elementen, maar een volledige bovenverdieping bekleed met hout, komt blijkbaar weinig voor.

Na veel rondkijken op zowel de straat als het internet, hielden we nog drie mogelijke bakstenen over:

1. De rood overbakken assenkruis van de steenbakkerij van Membruggen

100% overbakken baksteen Menging 60% rood - 40% overbakken baksteen 60% rode steen - 40% overbakken 97
2. De rood-genuanceerde Hectic van Wienerberger

Hectic___1127928753629 Wienerberger Hectic_web_3 Hectic___1129717610108

3. De beige/grijze Lithium van Vandersanden

img_8461 images fasadna-opeka-vandersanden-lithium-12318-3

De steen van Vandersanden is de goedkoopste en komt héél veel voor in het straatbeeld, zowel voor privé-woningen als grotere bouwprojecten. Uit goede bron kwam ik echter te weten dat sommige paletten van deze steen na enkele jaren de neiging krijgen om te vergrijzen. Alsof er een vuile filter over de stenen komt. Het huis op de foto hierboven met de houten garagedeur is ondertussen inderdaad niet meer zo genuanceerd. Vandersanden weet nog niet waar aan dit ligt of wat ze er aan kunnen doen.

Blijven er nog twee over: de Hectic of de genuanceerde assenkruis. Beide basisstenen komen van dezelfde grotendeels familiale steenbakkerij in Membruggen. Omwille van het ruwe uitzicht, de lokale afkomst als de artisanale manier van produceren (een van de laatste ringovens in België), hebben we uiteindelijk gekozen voor de overbakken versie van het rood assenkruis van de Steenbakkerij van Membruggen. Bij deze steenbakkerij kun je de samenstelling van je gevelstenen zelf bepalen: 100% van de stenen overbakken (afbeelding 1 donkerdere gevel) of een mix van bijvoorbeeld 40% overbakken 60% ‘gewone’ rode steen (overige afbeeldingen rodere/lichtere gevel). Het is een zeer ruwe steen met stukken eruit en/of eraan. De overbakken stenen krijgen hun vorm en kleur doordat de vlammen in de oven de steen raken en de kolenas verbrandt en verkleeft. Omdat soms meerdere stenen aan elkaar gaan plakken, moet na het bakken iemand de aan elkaar geplakte stukken los kappen. Het is een zeer oude en arbeidsintensieve manier van steenbakken en daar kan een gewoon massaproductie-bedrijf niet aan beginnen. 

Verlijmen is geen optie omwille van de grillige vorm, dunbed gaat (8-10 cm…) maar duurt lang en is dus kostelijk. Met traditionele voegdikte hebben we drie kleuren voeg gezien: rood, donker grijs en licht grijs. Geen enkele van deze is zo mooi als de dunbed versie. Nu nog beslissen of we met dunbed of traditionele voeg gaan werken en in welke kleur we gaan voegen. Maar dat is een keuze die we nog even mogen uitstellen.

Wil je de mensen van Van Membruggen aan het werk zien :  filmpje

Het resultaat:

Padoek-27

Advertisements

2 thoughts on “Keuze baksteen

  1. Beste,

    gefeliciteerd met het resultaat.
    Onze zoektocht bracht ons ook bij steenbakkerij van Membruggen en jullie keuze springt er voor ons uit. Wat ik mij wel afvroeg is hoe jullie dit nu uiteindelijk zullen afwerken.

    Ik vermoed dat dit nu traditioneel gemetst is met een zo dun mogelijke voeg, maar hoe dun is deze en wordt er nog gevoegd?

    Hebben jullie een mengeling of is het 100% overbakken rood assenkruis

    Alvast bedankt voor de reactie.

    mvg,
    Jonathan

    • Dag Jonathan

      Bedankt voor het compliment!

      Afwerking is nog steeds een onbeantwoorde vraag. Laten voegen, sowieso, want de voegen zijn nu te groot om het zo te laten.
      Kleur van de voeg zal ongetwijfeld nog stof tot discussie geven in huis. Ik denk dat donkergrijs het mooist zal zijn, maar dat zal de gehele gevel een pak donkerder maken. Rood gevoegd hebben we ook gezien maar dat vonden we niet mooi.

      Het is inderdaad ‘traditioneel’ gemetst. Hoewel het de bedoeling was, ging de voeg niet dunner omdat de metser met het vaste gegeven van ramen en deuren zat. Aan de gevel met de zijdeur, badkamerraam en keukenraam gaf dit problemen waardoor dunbed niet mogelijk was. Ik zou het moeten nameten maar meen dat het uiteindelijk 9 à 10 mm voeg is. Als je dus een traditioneel huis metst waarbij de ramen&deuren later geplaatst zullen worden, is dat beter mogelijk lijkt me. Maar dan nog, het is een ontzettend kromme steen waar menig metser wel op vloekt.

      Wij hebben een mengeling gekocht van ik meen 30% overbakken assekruis en 70% van hun gewone ‘rood genuanceerde’ steen, module 65. Die rood genuanceerde heeft een gladde en ruwe kant, we hebben ze ook nog eens met de ruwe kant naar voor laten metselen. De metser heeft enkele keren rare ogen getrokken…

      succes met je keuze!

      ps: wat veel mensen niet weten, maar de basis van de dure ‘Wienerberger Hectic’ wordt ook in Membruggen gebakken!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s